Breda werd dit weekend wakker met een schurende realiteit: kunst die bedoeld was om te verbinden en te vieren, werd besmeurd en beschadigd. In Park Valkenberg, een plek waar bewoners wandelen, kinderen spelen en cultuur een open podium vindt, is een LHBTIQ+-expositie in de nacht na de opening doelwit geworden van vandalisme. Wat begon als een kleurrijke viering van zichtbaarheid en diversiteit, eindigde met verfsporen en tekens die angst en uitsluiting willen communiceren. Het roept een dringende vraag op: hoe beschermen we in onze stad de ruimte waarin iedereen zichzelf mag zijn?
Wat er gebeurde in Park Valkenberg
De expositie werd op zaterdag 1 november feestelijk geopend. Nog geen dag later, op zondag 2 november, bleken meerdere werken beklad met racistische tekens en leuzen. De politie is een onderzoek gestart en roept getuigen op zich te melden. Iedereen die rond de nacht van zaterdag op zondag iets verdachts heeft gezien in of rondom Park Valkenberg — ongebruikelijke bewegingen, personen die zich ophielden bij de panelen, of geluiden die op nachtelijk gepruts wijzen — wordt gevraagd dat te delen. Details die onbelangrijk lijken, kunnen juist de ontbrekende schakel vormen.
Een aanval op kunst én gemeenschap
Vernieling van kunst is nooit alleen materiële schade. Het is een poging om een verhaal te verdraaien, om stemmen te overschreeuwen die eindelijk zichtbaar zijn. LHBTIQ+-kunst in de openbare ruimte is meer dan esthetiek: het is een signaal aan jongeren die twijfelen of ze mogen bestaan zoals ze zijn, een uitnodiging aan voorbijgangers om empathie te oefenen, en een herinnering dat vrijheid pas echt is als zij inclusief is. Wie dergelijke werken besmeurt, richt zijn daad niet alleen tegen panelen of borden, maar tegen mensen van vlees en bloed. Dat maakt de morele ernst van deze vernieling zo groot.
Waarom dit ertoe doet
Breda is een stad die haar kracht ontleent aan ontmoeting: studenten en ondernemers, gezinnen en artiesten, oude en nieuwe Brabanders. Dat een expositie die juist die ontmoeting wil bevorderen, wordt aangevallen, raakt aan hoe we samenleven. Het normaliseren van dit soort daden doet de lat voor fatsoen en veiligheid zakken. En wie zwijgt, geeft ongewenst podium aan intimidatie. Kunst en publieke ruimte vormen het weefsel van onze stad; als we toestaan dat het wordt uitgerafeld, verliest iedereen. Daarom is het belangrijk dit incident niet weg te wuiven als “jeugdzonde” of “grap”. Het is een wake-upcall om onze gedeelde waarden hardop te blijven uitspreken.
Veiligheid, zichtbaarheid en vrijheid
Openbare zichtbaarheid kan kwetsbaarheid vergroten, maar onzichtbaarheid is geen alternatief. De les is niet om deze kunst weg te stoppen, maar om haar beter te beschermen. Dat kan met praktische maatregelen — goede verlichting, heldere looproutes, buurtbewakers, snelle meldlijnen — én met sociale weerbaarheid: buren die even een extra blik werpen, organisaties die samenwerken, scholen die gesprekken blijven voeren. Ook herstel is een statement: werken zo snel mogelijk schoonmaken of herstellen, context bieden bij beschadigde panelen en duidelijk maken dat haat niet het laatste woord krijgt. Vrijheid betekent niet de afwezigheid van conflict, maar de aanwezigheid van bescherming en solidariteit.
Wat jij kunt doen
Kom kijken, laat een vriendelijke boodschap achter voor de makers en organisatie, steun hen op sociale media of met een donatie als er herstelkosten zijn. Sluit je aan bij lokale initiatieven die inclusie bevorderen, bezoek tentoonstellingen en evenementen en help zo het publiek domein te vullen met positieve aanwezigheid. Spreek je uit wanneer een “grapje” in feite uitsluit of kwetst. Deel betrouwbare informatie, geen geruchten. En leer kinderen dat een stad van iedereen is, juist wanneer meningsverschillen bestaan.
Getuigen gezocht
De politie vraagt expliciet om getuigen. Heb je iets gezien tussen zaterdagavond en zondagochtend? Noteer tijdstippen, beschrijvingen van personen of kleding, verplaatsingen, voertuigen of routes. Heb je foto’s of video’s gemaakt van de omgeving, bekijk dan of daar iets op te zien is dat kan helpen. Deel zulke beelden rechtstreeks met de autoriteiten en verspreid geen herkenbare beelden van mogelijke verdachten op sociale media; dat belemmert onderzoek en kan onschuldigen schaden. Je kunt informatie doorgeven via de bekende kanalen of desgewenst anoniem.
Praktische tips voor omstanders
Veiligheid eerst. Kom niet in directe confrontatie, maar observeer op afstand en bel indien nodig hulpdiensten. Leg zo snel mogelijk je waarnemingen vast: wat, waar, wanneer, hoe, wie. Bewaar eventuele sporen door niet aan beschadigde panelen te zitten en het terrein te respecteren wanneer de politie het afzet. Organisatoren doen er goed aan schade te documenteren voordat er wordt schoongemaakt en met de wijk en gemeente te schakelen over preventie. Kleine daden tellen op: een extra ronde door het park, een gesprek met jongeren, een handreiking aan de makers.
De herfstbladeren in Valkenberg dempen het geluid van stappen; de stad ademt rustig uit en in. Straks staan de panelen weer schoon in het licht, misschien met littekens die herinneren aan wat er gebeurde, maar vooral met een hernieuwde vastberadenheid. We meten een gemeenschap niet aan de afwezigheid van incidenten, maar aan de zorg die erop volgt. Breda kan laten zien dat vandalisme geen verhaal afsluit, maar een tegenverhaal oproept: we laten elkaar niet vallen, we bouwen aan een openbare ruimte waar iedereen zich gezien mag weten.
